Müfredat uyumu

Müfredata hizalanmak, müfredatı bilmek değildir

Bu ayrımı doğru kurmak, yapay zekâ destekli bir öğrenme aracının okulda işe yarayıp yaramayacağını belirleyen şey. Aşağıda hizalanmanın teknik olarak ne anlama geldiğini ve neden bu kadar önemli olduğunu anlattık.

Sorun

Genel amaçlı bir modelin bilmediği şey

Bir yapay zekâ aracına "altıncı sınıf öğrencisine kesirlerde toplama işlemini anlat" dediğinizde makul görünen bir metin alırsınız. Sorun metnin kalitesinde değil, kapsamında. Model o cümleyi yanıtlarken Türkiye'deki altıncı sınıf öğretim programının o konu için ne öngördüğünü bilmez; eğitim verisinde gördüğü genel bir "altıncı sınıf" fikrine göre davranır.

Bu, pratikte üç şekilde sorun çıkarır. Anlatım programda o sınıf için tanımlanmamış bir kapsama girer ve öğrenciyi gereksiz yere zorlar. Ya da tam tersine, programın beklediği derinliğe hiç ulaşmaz. Üçüncüsü ve en sinsisi: ders kitabında kullanılmayan bir terminolojiyle anlatır, öğrenci sınavda karşısına çıkan ifadeyi tanıyamaz.

Öğretmen için bunun anlamı şudur: aracın ürettiği içeriği kullanmadan önce her seferinde programla karşılaştırmak zorunda kalırsınız. Kazanılan zaman, kontrol için harcanan zamana gider.

Yapı

Müfredat bir metin değil, bir yapıdır

Öğretim programı belgesi baştan sona okunacak bir kitap gibi görünse de aslında katmanlı bir yapıya sahip. AİKolej bu katmanları ayrı ayrı okunabilir veri olarak tutar.

Güncel MEB öğretim programlarında bir dersin içeriği; temalara, temaların altındaki öğrenme çıktılarına ve her çıktının süreç bileşenlerine ayrılmış durumda. Her temanın programda öngörülen bir ders saati var. Çıktıların yanında ise o çıktının hangi kapsamda işleneceğini belirleyen içerik çerçevesi, öğrencinin hangi önbilgiyle geldiğini varsayan temel kabuller ve yeni konuyu bu önbilgiyle ilişkilendiren köprü kurma bölümleri bulunuyor.

AİKolej bu bölümleri düz metin olarak saklamak yerine ilişkisel bir referans veri kümesi hâline getiriyor. Bir ders oturumu oluşturulacağı zaman, o oturuma karşılık gelen çıktının içerik çerçevesi ve köprü kurma metni doğrudan okunuyor ve yapay zekâya verilen bağlamı bu metin oluşturuyor. Model konuyu kendi genel bilgisinden değil, programın o çıktı için yazdığı sınırdan anlatıyor.

Ders ve sınıf
MAT.6

Matematik · 6. sınıf

Hangi dersin hangi sınıf düzeyi işleniyor.
Tema
TEMA

Müfredattaki tema başlığı

MEB müfredatının kendi tema bölümlemesi ve o temaya ayrılan ders saati.
Öğrenme çıktısı
MAT.6.2.3

Dersin bitiş ölçütü

Öğrencinin ders sonunda yapabilir olması beklenen şey. Anlatımın hedefi bu.
İçerik çerçevesi
ÇERÇEVE

Anlatımın sınırı

Bu çıktının hangi kapsamda işleneceği. Yapay zekâya verilen bağlam bu metinden üretilir.
Alt oturum
3 × 12 dk

Hedef süreli parçalar

Süreç bileşenlerine göre bölünmüş, her biri hedef dakikası olan oturumlar.

Şemadaki ders, kod ve süre değerleri örnektir. Gerçek değerler MEB müfredat belgelerinden okunur ve platformda referans veri olarak tutulur.

Bu yapı çalışma anında tek bir metne dönüşüyor. Bir ders oturumu başlarken aşağıdaki katmanlar sırayla dil modeline kural olarak veriliyor:

Anlatım katmanı

MAT.6.2.3

KAPSAM

MEB kapsamı

Temanın ders saati, alt oturum sayısı ve doğrulanmış içerik sınırı.
ÇIKTI

Öğrenme çıktısı

Dersin bitiş ölçütü. Çıktı karşılanmadan oturum kapanmaz.
AKIŞ

Öğretim akışı

MEB'in kendi sırası. Adım atlanmaz, ileri adıma geçilmez.

6 · 12 · 14 · 8 dk — 40 dakikalık ders saati
SEVİYE

Öğrenci düzeyi

Anlatım, öğrencinin ölçülen düzeyine göre yeniden kurulur.
KARAKTER

Branş öğretmeni

Dersin kendi karakteri, anlatım tarzı ve sesi.

Dil modeli

Katmanlar modele kural olarak giriyor. Anlatım bu sınırın dışına çıkmıyor.

Fark

Hizalanmış ve hizalanmamış anlatım arasındaki fark

Aşağıdaki tablo, aynı konunun iki farklı yaklaşımla anlatılması durumunda ortaya çıkan somut farkları gösteriyor.

Hizalanmamış ve müfredata hizalanmış yapay zekâ anlatımının karşılaştırması
Boyut	Hizalanmamış araç	Müfredata hizalanmış akış
Kapsam	Modelin genel bilgisine göre değişir; sınıf düzeyinin üstüne veya altına kayabilir.	İlgili öğrenme çıktısının içerik çerçevesiyle sınırlıdır.
Terminoloji	Ders kitabında geçmeyen terimler kullanılabilir.	Öğretim programının kendi terimleri esas alınır.
Süre	Anlatım uzunluğu belirsizdir; bir konu tek seferde bitirilmeye çalışılır.	Süreç bileşenlerine göre hedef dakikalı alt oturumlara bölünür.
Önbilgi	Öğrencinin daha önce ne gördüğü varsayılır.	Programın temel kabuller ve köprü kurma bölümleri akışın parçasıdır.
Doğrulanabilirlik	Anlatılanın programda karşılığı olup olmadığı kontrol edilemez.	Her oturum bir öğrenme çıktısı koduna bağlıdır; geriye doğru izlenebilir.

Önemi

Hizalanma her kullanıcı tipi için farklı bir şey çözer

Öğretmen için: kontrol maliyeti

Üretilen içeriğin programla örtüştüğünü her seferinde elle doğrulamak zorunda kalmazsınız. Materyal zaten bir çıktı koduna bağlı üretilir; hangi kazanımı hedeflediği görünürdür.
Ayrıntılı sayfa
Veli için: doğru yerde destek

Çocuğunuzun evde çalıştığı şey, okulda işlenen konunun kapsamıyla aynı çerçevede kalır. Sınıfta anlatılandan kopuk, "internetten bulunmuş" bir anlatım riski azalır.
Ayrıntılı sayfa
Okul yönetimi için: kurumsal tutarlılık

Kurum içinde öğretmenden öğretmene değişmeyen ortak bir kapsam tanımı oluşur. Yapay zekâ kullanımı denetimsiz bir alan olmaktan çıkıp tanımlı bir çerçeveye girer.
Ayrıntılı sayfa
Öğrenci için: sınavda tanıdık gelen dil

Çalışırken karşılaştığınız terimler ders kitabındakilerle aynı olur. Sınavda soruyu okuduğunuzda ifade tanıdık gelir; konuyu bildiğiniz hâlde soruyu anlamama durumu azalır.
Ayrıntılı sayfa

Sınırlar

Hizalanmanın çözmediği şeyler

Hizalanma bir kapsam güvencesidir, bir kalite güvencesi değil. Bu ayrımı net tutuyoruz.

Bir anlatımın müfredat kapsamında olması, o anlatımın iyi olduğu anlamına gelmez. Kapsam doğru ama açıklama karışık olabilir; örnek seçimi öğrencinin seviyesine uymayabilir; verilen alıştırma konuyu pekiştirmeyebilir. Bunlar hizalanmanın çözemeyeceği sorunlar.

Ayrıca büyük dil modelleri, verilen bağlama rağmen zaman zaman hatalı ifadeler üretebiliyor. Bağlamı sınırlamak bu riski azaltır, sıfırlamaz. "Yapay zekâmız hata yapmaz" diyen bir ürüne şüpheyle yaklaşmanızı öneririz — biz böyle bir iddiada bulunmuyoruz.

Bu yüzden pilot sürecini bir satış aşaması olarak değil, bir doğrulama aşaması olarak kurguladık. Öğretmenlerin "bu anlatım sınıfımda işe yaradı mı" sorusuna verdiği cevap, bizim için tek gerçek ölçü.

Sorular

Sık sorulanlar

Müfredata hizalanmak ile müfredatı bilmek aynı şey mi?

Değil. Büyük dil modelleri Türkiye müfredatı hakkında genel bir bilgiye sahip olabilir; bu bilgi eğitim verisinden gelir ve hangi sınıfta neyin işlendiğine dair kesin bir kaynak değildir. Hizalanma, modelin bildiğine güvenmek yerine müfredat belgesindeki ilgili bölümü doğrudan bağlam olarak vermek demektir.

Müfredat değişirse ne olacak?

Müfredat verisi uygulamanın içine gömülü değil, ayrı bir referans veri kümesi olarak tutulur. Öğretim programı güncellendiğinde bu veri kümesi yenilenir; ders akışları yeni yapıya göre yeniden kurulur. Bu, uygulama kodunu değiştirmeyi gerektirmeyen bir işlemdir.

Özel okulların kendi programı varsa ne olacak?

Platformun temeli MEB öğretim programlarıdır; çünkü Türkiye’deki tüm okullar bu programa uymakla yükümlüdür. Kurumun kendi ek programı olması durumunda bunun nasıl ele alınacağını pilot görüşmesinde konuşuyoruz — inceleme yapmadan uyumluluk sözü vermiyoruz.

Hizalanma anlatımın kalitesini garanti eder mi?

Hayır. Hizalanma kapsamı doğru tutar; anlatımın anlaşılır olup olmadığı ayrı bir konudur. İkisini karıştırmamak gerekir. Bu yüzden pilot sürecinde öğretmen geri bildirimi, bizim için anlatım kalitesinin tek gerçek ölçüsü.

Tek başvuru adımı

Müfredat hizasını kendi dersinizde görün

Pilot görüşmesinde, sizin branşınızdan bir öğrenme çıktısını seçip ders akışının nasıl kurulduğunu adım adım gösteriyoruz.

Pilot programa başvur Platform yeteneklerini inceleyin

Kimler: Okul yönetimi, öğretmen ve veli
Kademe: İlkokul, ortaokul, lise
Ücret: Başvuru ücretsiz ve bağlayıcı değil